Sur’un Geleceği ve Yönetimi

Diyarbakır’ın kalbi olan Sur, son yıllarda Türkiye’nin en dikkat çekici turizm merkezlerinden biri haline geldi.

Bir zamanlar sadece bölgenin değil, dünyanın da ilgisini çeken tarihi mirasıyla bilinen bu kadim ilçe, bugün yeniden hareketli sokaklara, dolu işletmelere ve her geçen gün artan ziyaretçi sayısına sahip. Bu tablo elbette sevindirici.

Ancak tam da bu noktada sormamız gereken önemli bir soru var:

Sur büyüyor mu, yoksa sadece kalabalıklaşıyor mu?

Bir şehrin başarısı yalnızca ziyaretçi sayısıyla ölçülmez. Asıl başarı, o ziyaretçiye nasıl bir şehir deneyimi sunduğunuzla ilgilidir. Tarihi dokuyu koruyabiliyor musunuz? Kamusal alanları düzenli tutabiliyor musunuz? İnsanların rahatça yürüyebildiği, nefes alabildiği bir şehir ortamı oluşturabiliyor musunuz?

Bugün Sur’un birçok noktasında bu sorulara olumlu cevap vermek giderek zorlaşıyor.

Tarihi sokaklarda yürürken düzensiz biçimde yayılan tezgâhlar, kaldırımları işgal eden işletmeler, kontrolsüz seyyar satış faaliyetleri ve giderek artan görüntü kirliliği dikkat çekiyor. Elbette esnaf kazanacak, ticaret yapılacak, ekonomik canlılık desteklenecek.

Ancak şehir yönetiminin görevi tam da burada başlar.

Çünkü kamusal alan ile ticari alan arasındaki sınırı belirlemek, tarihi mirası korumak ve düzeni sağlamak belediyeciliğin temel sorumluluğudur.

Sur’un yakın geçmişini hatırlayanlar iyi bilir.

2015 ve 2016 yıllarında yaşanan ağır olaylar ilçenin ekonomik hayatını derinden sarsmıştı. Esnaf ayakta kalabilmek için mücadele ediyor, kent genelinde Sur esnafına destek kampanyaları düzenleniyor, vatandaşlardan alışveriş yaparak ilçe ekonomisine katkı sunmaları isteniyordu.

O günlerde Sur’un ticaret hayatının yeniden canlanması için herkes ortak bir çaba gösterdi.

Aradan geçen yıllar içinde merkezi hükümetin restorasyon çalışmaları ve ortaya konulan büyük emek sayesinde tüm bu çabaların karşılık bulduğunu gördük. Sokaklar yeniden hareketlendi, işletmeler yeniden müşteri buldu, Sur yeniden bir cazibe merkezi haline geldi.

Fakat bugün başka bir noktadayız.

Bir zamanlar müşteri bekleyen sokakların bazı bölümlerinde artık yürüyecek alan bulmak zorlaşıyor.

Bu durumun nedeni ticaretin canlanması değil; ticaret ile şehir düzeni arasındaki dengenin kaybolmaya başlamasıdır.

Oysa dünyanın hiçbir önemli turizm merkezi kontrolsüzlükle büyümemiştir.

Tam tersine, turizm geliştikçe kurallar sıkılaşır, denetimler artar, kamusal alanlar daha titizlikle korunur.

Çünkü turizm, düzen sayesinde sürdürülebilir hale gelir.

Sorunun bir diğer boyutu ise ulaşımda yaşanıyor.

Diyarbakır’da minibüs ve bazı halk otobüslerinde sürücülerin direksiyon başında uzun süre telefonla konuşmaları, trafik güvenliğini riske atan davranışlar sergilemeleri ve zaman zaman toplu taşıma hizmetinin gerektirdiği profesyonellikten uzak tutumlar sergilemeleri vatandaşların sıkça dile getirdiği şikâyetler arasında yer alıyor.

Ancak ulaşım meselesi yalnızca toplu taşımayla sınırlı değil.

Gün geçtikçe Sur’a gelen yerli ve yabancı turist sayısı artarken ilçeye ulaşmak da aynı ölçüde zorlaşıyor. Özellikle hafta sonlarında ve turizm sezonunun yoğun olduğu dönemlerde Sur çevresinde olağanüstü bir trafik hareketliliği yaşanıyor. Tarihi ilçeye ulaşmaya çalışan ziyaretçiler uzun araç kuyruklarıyla karşılaşıyor, park yeri bulmakta zorlanıyor ve daha Sur’un tarihi sokaklarına adım atmadan olumsuz bir şehir deneyimi yaşamaya başlıyor.

Oysa modern turizm şehirleri bu sorunu çoktan çözmüş durumda.

Sur’a giriş noktalarında vatandaşların ve turistlerin araçlarını gönül rahatlığıyla bırakabilecekleri yerel yönetimlere ait çok katlı otoparkların planlanması gerekiyor. Bunun yanında yönlendirici tabelalar, bilgilendirici uyarılar ve ziyaretçilere bölgenin ulaşım düzenini anlatan açıklayıcı uygulamalar hayata geçirilmelidir. Turistlerin tarihi merkeze araçlarıyla girmek yerine belirlenen noktalardan yaya veya toplu taşıma bağlantılarıyla ulaşmaları teşvik edilmelidir.

Bu noktada eleştirinin adresi yalnızca yerel yönetimler değildir.

Evet, belediyeler ve yerel yöneticiler bazı konularda eksik kalabilir. Ancak Sur artık sadece Diyarbakır’ın değil, Türkiye’nin önemli turizm destinasyonlarından biridir. Dolayısıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da bu sürece daha güçlü biçimde dahil olması, ulaşım altyapısından ziyaretçi yönetimine kadar birçok konuda yerel kurumlarla ortak çalışmalar yürütmesi gerekir.

Çünkü bir şehir hakkında oluşan algı yalnızca tarihi eserlerden ibaret değildir.

Bir ziyaretçi o şehri yürüdüğü kaldırım, kullandığı toplu taşıma aracı, karşılaştığı trafik düzeni ve hissettiği şehir kültürü üzerinden değerlendirir.

Bugün Sur’un ihtiyacı daha fazla reklam yapmak değildir.

Daha fazla tanıtım filmi çekmek de değildir.

İhtiyaç duyulan şey; tarihi dokuyu koruyan, kamusal alanı sahiplenen, esnaf ile şehir düzeni arasında denge kurabilen ve turizmi sadece ekonomik değil aynı zamanda kültürel bir değer olarak gören bir yönetim anlayışıdır.

Çünkü Sur artık ziyaretçi çekmeyi başarmış bir ilçedir.

Asıl mesele bundan sonra başlıyor.

Mesele, Sur’u hak ettiği kaliteyle yönetebilmektir.

On gün boyunca Diyarbakır’da vakit geçiren bir ziyaretçi olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Bir şehrin güzelliklerini anlatmak elbette önemlidir. Ancak gerçek şehir sevgisi yalnızca güzellikleri övmekle değil, eksikleri de kırmadan, dökmeden ve çarpıtmadan dile getirebilmekle mümkündür.

Diyarbakır her zaman güzel bir şehir.

Belki de bu güzelliğin en önemli nedeni, sadece taş surları ya da tarihi yapıları değildir. Otuz üç medeniyetin izlerini taşıyan, yaklaşık on iki bin yıllık geçmişiyle insanı derinden etkileyen eşsiz bir hafızaya sahip olmasıdır.

İşte tam da bu nedenle Sur sıradan bir ilçe değildir.

Böylesine büyük bir mirasın geleceğe taşınabilmesi için büyümek kadar düzeni korumak da gerekir.

Şehirler yalnızca büyüyerek değil, düzenlerini koruyarak da değer kazanırlar.

Sur’un bugün ihtiyaç duyduğu şey tam olarak budur.

Kalemin sorumluluğu, hakikatin yükünü taşımaktır.
Ahmed Mikdat Güneş