Kazakeli’nden Tespitler

Yıllar önce Türkistan coğrafyasının Kazakistan bölümüne yaptığım 8

günlük ziyaretimde, tuttuğum notlardan bazı satırbaşları şöyle:

– Batı Türkistan’ın iki coğrafyası: Kırgızistan ve Kazakistan…

– Araçlarda sağ direksiyon çok yaygın… Japon arabaları trafiğe hâkim…

– Kavşaklarda bizdeki gibi dönel kavşak yok…

– Olur olmaz her yere tükürme alışkanlığı, Kırgızistan’da olduğu gibi burada da

var.

– Ortak taksi-Tüm özel araçlar dolmuş: Almatı’nın ana caddelerinde dolaşırken

iyi giyimli insanların bile otostop yaptığını görünce şaşırmıştım. Kazakistan'da

ticari taksi ve dolmuş diye bir şey yok… Ülkedeki her otomobil, her araç aynı

zamanda bir ticari taksi gibi çalışıyor. İsteyen araç sahipleri yolda bekleyen ve

el kaldıran kişinin yanında duruyor. Kişi gideceği yeri söylüyor. Otomobil sahibi

de isteği parayı belirtiyor. Anlaşırlarsa otomobile binip insanlar ulaşacağı yere

gidiyor. Yani ülkedeki her araç bir ticari taksi veya bizdeki dolmuş gibi

çalışıyor.

– Gençlerin büyük çoğunluğu ellerinde son model telefon ve kulaklarında

kulaklık…

– Hayatın her alanında rüşvetin yaygın olduğunu ifade ettiler… Trafik polisleri

ülkenin hatırı sayılı zenginleri arasındaymış…

– Asgari ücret devlette 200 $, özel sektörde biraz daha yüksek olduğu söyleniyor.

– Gelir dağlımı çok bozuk… Zengin aşırı zengin, fakir aşırı fakir…

– Trenlere kimlik belgesi olmadan bilet almak ve binmek mümkün

değilmiş…

– Bir salon, mutfak ve (banyo-tuvaleti) olan bir ev Almatı’da 600 TL kira.

– Apartmanlarda elektrik lambalarının çalınmaması için özel tedbirler

alınmış…

– Büyük şehirlerde çok yoğun bir araç trafiği var ve park problemi çok ciddi…

– Para birimi Tenge ( ). 1 ABD $ = 17.000 Tenge… Kazakçada ‘para’ demek…

– Nüfus 17 milyon civarında…

– Ülkenin doğusu ile batısı arasında 1 saat dilimi fark var.

– Kişi başına Düşen milli Gelir 7.000 $ civarında… Ancak gelir dağılımı çok

bozuk.

– Kazakça 1. ve Rusça 2. resmi dil…

– Yüzölçümü 2.724.900 km²… Batı Avrupa'nın tüm yüz ölçümü kadar…

Dünyanın en büyük dokuzuncu ülkesi… Müslüman ülkelerin ve Türk

devletlerinin yüz ölçümü bakımından en büyüğü…

– Kımız da deve sütü de pazarda satılıyor…

– Ülkenin eski Başkenti Alma-Ata’nun nüfusu 1.200.000 civarında…

– Ülke yönetim açısından 14 eyalete ayrılmış.  Her Eyalet, atanmış bir Eyalet

Valisi tarafından yönetiliyor. İki de özel bölge var: Astana ve Almatı…

– Ülkenin nüfus kompozisyonu şöyle: Kazakistan’da 100’den fazla etnik

kökeni farklı insan yaşamaktadır. Oran olarak bakıldığında, kabaca

Kazaklar: %64 Ruslar %25, Ukraynalılar: %3, Almanlar: %1,

Özbekler: %3 Tatarlar: %2, Uygurlar: %2…

– Genel olarak bozkır olarak bilinen ülkede 48.000 civarında büyük ve küçük

göl ve 85.000 kadar akarsu bulunmaktadır.

– Ülkede ilginç mezarlıklar var… Kırgızistan’da da aynı… Kazakların mezar taşı

üzerinde soyadı ve isim altında boy ve soyadı yazılması gerekli imiş.

– Hayatın her alanında çalışanların çoğunluğu kadın… Yolda giderken asfalt

çalışmasında, inşaatta çalışan sıvacı, duvarcı, tesisatçı kadınları görüsünüz. Hele

marketlerde, dükkânlarda çalışan erkek görmek nerdeyse imkânsız ölçüde… Gece

yarısı kışın yolda buz kıran çöp toplayan, parklarda çalışan insanların çoğunluğu

kadınlarmış. Yani hayatın yükünü büyük çoğunlukla kadınlar taşıyor

burada… Kazakistan'da erkek olmak büyük ayrıcalık…

– Kazak mutfağı geniş bir mutfak değil… En önemli yiyecekleri "beş parmak"

ve "şaşlık"…

– Kazaklar da bizim gibi çayı çok seviyorlar. Ancak daha çok yeşil çay içiyorlar.

– Cumartesi günleri genel halk temizlik günleri imiş, eline süpürgeyi alan

yolları süpürüyormuş…

NOT: Sadece gözleme dayalı olarak hazırlanan bu notlar, hiçbir ‘bilimsel

kaygı’ olmadan hazırlanmıştır. Hatalı olanları olabilir.